Abstrakt
The article explores the role of rivers in the context of new regionalism and blue
humanities, highlighting their significance in reflections on locality and Polish philological
education. The authors begin by analyzing canonical school readings – Lalka,
Ludzie bezdomni, W pustyni i w puszczy and Cudowna podróż – pointing out dominant
narratives concerning the taming and regulation of water elements. At the same time,
they propose alternative reading approaches that allow for the reinterpretation of
these texts from an ecological perspective. The focal point of the discussion is the
Rawa River in Katowice, which flows through the campus of the University of Silesia.
It becomes not only an object of analysis but also an educational space that enables
the practical application of interdisciplinary activities. The article further presents
fieldwork practices within the framework of aqua-philology, describing creative
writing exercises, mindfulness practices, textual analysis, and fieldwork activities that
may serve as inspiration for Polish language teachers. The proposed activities not only
enrich philological education but also provide students with a deeper experience of
locality and ecological interdependencies, opening up space for engaged humanities.
Bibliografia
Barcz A., Gromala M., Wacławik P., Wisła akwakrytyczna: głębokie mapowanie źródeł
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
literackich w perspektywie nowej historiografii powodzi (1934), „Teksty Drugie”
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
, nr 4, s. 12–31.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Chwalba A., Wisła. Biografia rzeki, Kraków 2023.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Cod for blue, https://www.cfg.edu.pl/code-for-blue/ (dostęp: 2.03.2025).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Dymiter M., Przewodnik dla audio-kulturalnych, Gdańsk 2021.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, Syntetyczny raport z klasyfikacji i oceny
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
stanu jednolitych części wód powierzchniowych wykonanej za 2019 rok na podstawie
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
danych z lat 2014–2019, https://www.gios.gov.pl/images/dokumenty/pms/
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
monitoring_wod/Synteza_ocena_stanu_wod_powierzchniowych_2014-2019r.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
pdf (dostęp: 22.12.2023).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Haraway D., Wiedza usytuowana: problem z nauką w feminizmie a przywilej przyjęcia
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
częściowej, niepełnej perspektywy, [w:] Studia nad technologią. Wybór tekstów, red.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
E. Bińczyk, A. Derra, Toruń 2014, s. 103–133.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
https://cecyliamalik.pl (dostęp: 15.01.2025).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
https://siostryrzeki.wordpress.com/poznaj-siostry-rzeki/ (dostęp: 15.01.2025).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Jarosz E., Błękitna humanistyka: kultura, sztuka i wspólnota, „Przegląd Kulturoznawczy”
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
, nr 2 (48), s. I–XIV.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Jochemczyk M., Wobec tradycji. Śląskie szkice oikologiczne. Katowice 2016.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Kadłubek Z., Oikologia (inkarnując wiarę), [w:] Oikologia. Nauka o domu, red. T. Sławek,
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
A. Kunce, Z. Kadłubek, Katowice 2013, s. 168–190.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Kadłubek Z., Refleksja silezjologiczna, [w:] Bezbronne myśli. Eseje i inne pisma o Górnym
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Śląsku, Katowice 2013, s. 155–161.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Karty mocy lasu „Leśne medytacje”, https://moclasu.com/produkt/karty-mocy-lasu-
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
-lesne-medytacje/ (dostęp: 2.03.2025).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Kolbuszewski J., Ochrona przyrody a kultura, Wrocław 1992.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Krzykawski M., Skale lokalności (wstęp), „Czas Kultury” 2024, nr 2, s. 5–6.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Kunce A., Na uboczu. Powrót do oikologii, [w:] Oikologia. Powrót, red. T. Sławek, A. Kunce,
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Katowice 2020, s. 133–159.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Maliszewski K., Pedagogika na pograniczu światów, Katowice 2015.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Mencewl J., Hydrozagadka. Kto zabiera polską wodę i jak ją odzyskać, Warszawa 2023.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Monografia rzeki Rawy, red. J. Psiuk, Warszawa 2006.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Napiórkowski M., Naprawić przyszłość. Dlaczego potrzebujemy lepszych opowieści, żeby
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
uratować świat, Kraków 2022.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Nawarecki A., Lajerman, Gdańsk 2010.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Neimanis A., Ciała wodne. Posthumanistyczna fenomenologia feministyczna, tłum. S. Królak,
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
wstęp A. Bracz, Warszawa 2024.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Niesporek-Szamburska B.M., Wójcik-Dudek M., Ochwat M. (red.), Polish Flows: An
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Aqua-Critical Reading of Cultural and Educational Narratives about Rivers, Göttingen
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Ochwat M., Skubała P., Can a River Be a Person?: Fostering Public Aqua-awareness in
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Poland, [w:] Polish Flows: An Aqua-Critical Reading of Cultural and Educational
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Narratives about Rivers, red. B. Niesporek-Szamburska, M. Wójcik-Dudek,
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
M. B. Ochwat, 2024, s. 31–54.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Odra jako osoba prawna, https://www.naszademokracja.pl/petitions/odra-jako-osoba-
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
-prawna (dostęp: 2.03.2025).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Parcheta D., Monitoring i ocena jednolitych części wód powierzchniowych rzecznych,
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
https://wody.gios.gov.pl/pjwp/publication/RIVERS/88 (dostęp: 2.03.2025).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
„Papier ASP”, #5: Temat: rzeka. Rawa w ujęciu interdyscyplinarnym.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Piechota D., „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego jako prefiguracja współczesnej powieści
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
ekologicznej. „Tematy i Konteksty” 2021, nr 11, s. 417–431, https://repozytorium.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
ur.edu.pl/server/api/core/bitstreams/e20d9bbe-6b5b-4b83-9857-46d10126cc11/
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
content doi: 10.15584/tik.2021.27 (dostęp: 3.02.2025).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Prus B., Lalka, t. 1, wstęp H. Markiewicz, Warszawa 1959.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Projekt ustawy o uznaniu osobowości prawnej rzeki Odry, https://osobaodra.pl/projekt-
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
-ustawy/ (dostęp: 22.12.2023).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Robert M., Rzeki, których nie ma, Wołowiec 2023.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Robiński A., Z „Pismem” u Michała Zygmunta: Nad Odrą słychać wojnę, „Pismo. Magazyn
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Opini” 2023, nr 1, wydanie specjalne: Wokół wody.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Sienkiewicz H., W pustyni i w puszczy, Warszawa 1986.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Sławek T., Antygona w świecie korporacji. Rozważania o uniwersytecie i czasach obecnych,
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Katowice 2000.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Sławek T., Miasto bez miejsca, czyli Marcovaldo. Próby oikologiczne, [w:] Oikologia. Powrót,
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
red. T. Sławek, A. Kunce, Katowice 2020, s. 9–130.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Tsing A.L., Sztuki uważności, przeł. P. Czapliński, „Teksty Drugie” 2020, nr 1, s. 206–214.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Vignola P., Lokalność a technika. Kiedy różnice mają znaczenie, przeł. K. Lebek, „Czas
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Kultury” 2024, nr 2, s. 44–52.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Waniek H., Wędrowiec śląski, Katowice 2024.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Wójcik-Dudek M., Chubby Kate as the Hub of the Ecosystem. New Narratives of the Vistula,
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
trans. Patrycja Poniatowska, [w:] Polish Flows: An Aqua-Critical Reading of Cultural
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
and Educational Narratives about Rivers, red. B.M. Niesporek-Szamburska,
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
M. Wójcik-Dudek, M. Ochwat, Göttingen 2024, s. 55–73.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Wójcik-Dudek M., Inne możliwości. „Uziemianie” romantycznego pejzażu, [w:] Wiek XIX
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
na lekcjach języka polskiego. Literatura – język – kultura – historia, red. B. Gala-
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
-Milczarek, A. Klimas, A. Kowalkiewicz-Kulesza, Siedlce 2020, s. 293–312.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Wójcik-Dudek M., Jak być ze świata? Zwrot geologiczny i polonistyka/humanistyka terenowa
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
w szkole, „Postscriptum Polonistyczne” 2023, nr 1, s. 1–21.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Żeromski S., Ludzie bezdomni, oprac. I. Maciejewska, Wrocław – Warszawa – Kraków –
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Gdańsk – Łódź 1987.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2025 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Didacticam Litterarum Polonarum et Linguae Polonae Pertinentia
