Abstrakt
The article is based on educational sources and refers to the texts on Silesian themes
included in school textbooks for the Polish language. An analysis of the textbook
material used in school Polish language education in the years 1945–1970 leads to an
important conclusion: the collection of literary fragments included therein, referring
to the Silesian region, fulfils three purposes: it realises cognitive, educational and
aesthetic values. Among the educational assumptions, especially in the textbook
materials published in the late 1940s, then 1950s and 1960s, the dominant ones were
those that subordinated the integrative function. It consisted in shaping in the consciousness
of the young generation of Poles the conviction that cultural differences
between regions do not contradict the national, social and cultural unity of the
Kashubians, Silesians or Highlanders, that the culture of a region is an integral part
of our national culture, and that in addition to its distinctiveness there are elements
common to various regions and nationwide educational goals. The integrative function
is also embedded in the cognitive and emotional content. However, the process
of transformation of patriotic education dominated by ideology has undergone modifications
and clear evolution over time. Textbook works on Silesia from the 1970s
already take into account a different perspective – promoting the assumptions of
the new regionalism, emphasising the socio-cultural and historical distinctiveness
of these lands, the issues of the ethnographic colour of Silesia, the spatial turn and
geopoetics, local identity, exposing ‘what is peculiar to [this region], original, individual,
testifying to a living, subjective bond with the heritage of the past’.
Bibliografia
Balcerzan E., Poezja polska w latach 1939–1965, Warszawa 1982.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Baśnie, klechdy, mity, [w:] Lektury szkolne, red. E. Jasztal-Kowalska, Warszawa 1992.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Bortnowski S., O sytuacji wychowawczej, „Polonistyka” 1978, nr 1.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Bortnowski S., Spór z polonistyką szkolną. Szkice publicystyczne, Warszawa 1988.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Browarny W., Literatura i literaturoznawstwo regionów. W stronę polilogu, otwartości
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
i zaangażowania, „Politeja. Philologies and the Construction of an Open Society:
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Possibilities, Goals, Challenges” 2019, vol. 16, nr 3 (60), s. 227–239.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Budrewicz Z., Konwencja pamięci doskonałej w autobiograficznych utworach dla młodzieży
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Zofii Żurakowskiej i Zofii Kossak, [w:] (Od)pamiętywanie – gry z przeszłością w literaturze
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
dla dzieci i młodzieży, red. B. Niesporek-Szamburska, M. Wójcik-Dudek,
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Katowice 2018, s. 37–54.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Burkot S., Wychowanie polega na rozszerzeniu potrzeb duchowych jednostki, „Polonistyka”
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
, nr 5–6, s. 358–361.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Burkot S., Faron B., Uryga Z., Wiedza o literaturze na użytek szkoły, „Pamiętnik Literacki”
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
, z. 2, s. 79–97.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Centra – peryferie w literaturze polskiej XX i XXI wieku, red. W. Browarny, E. Rybicka,
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
D. Lisak-Gębała, Kraków 2015.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Chrząstowska B., Lektura i poetyka: Zarys problematyki kształtowania pojęć literackich
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
w szkole podstawowej, Warszawa 1987.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Chrząstowska B., Teoria literatury w szkole. Z badań nad recepcją liryki, Wrocław 1979.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Edukacja regionalna. Dziedzictwo kulturowe w zreformowanej szkole, t. 1–2 (materiały
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
dla nauczycieli), red. S. Bednarek, Wrocław 1999.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Dynak W., Lektura w szkole: z zagadnień komunikacji literackiej, Warszawa – Wrocław
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Dynak W., Podhalanizm wobec tendencji regionalistycznych w szkolnictwie międzywojennym,
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
„Wierchy” 1976, nr 45, s. 162–170.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Dynak W., Inglot M., Ojczyzna dla wszystkich — ojczyzna dla każdego. (Obraz Polski
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
w świetlicowych, szkolnych i harcerskich zbiorkach utworów poetyckich), [w:] Motyw
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
ojczyzny w liryce współczesnej, red. M. Inglot, Wrocław 1985.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Geografia wyobrażona regionu. Literackie figury przestrzeni, red. D. Kalinowski, M. Mikołajczak,
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
A. Kuik-Kalinowska, Kraków 2014.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Głowiński M., Nowomowa po polsku, Warszawa 1991.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Heska-Kwaśniewicz K., Kolorowy rytm życia: studia o prozie Gustawa Morcinka, Kraków
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Heska-Kwaśniewicz K., Pisarski zakon. Biografia literacka Gustawa Morcinka, Opole 1988.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Inglot M., Nauczać dla literatury, „Życie Literackie” 1976, nr 20.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Jarosiński Z., Nadwiślański socrealizm, Warszawa 1999.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Jurgała-Jureczka J., Zofia Kossak. Opowieść biograficzna, Warszawa 2014.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Kasperski E., Liberum veto w sprawie programów szkolnych, „Polonistyka” 1985, nr 7.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
s. 568–581.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Konteksty polonistycznej edukacji dla uczczenia długoletniej pracy naukowo-dydaktycznej
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
prof. dr hab. B. Chrząstowskiej, red. M. Kwiatkowska-Ratajczak, S. Wysłouch,
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Poznań 1998.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Kryda B., Prawo do rozpoznawania i wyboru wartości, „Polonistyka” 1978, nr 78, s. 46–47
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Kryda B., Prawdziwa szkoła krytyk się nie boi, „Teksty” 1972.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Kulesza D., Zofia Kossak-Szczucka. Służba, Łódź 2021.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Majka J., Baśnie i legendy górników wielickich, Kraków 1978.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Michalewska M.T., Edukacja regionalna. Z historii, teorii i praktyki, Kraków 1999.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Michułka D., Ad usum Delphini. O szkolnej edukacji literackiej – dawniej i dziś, Wrocław
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Michułka D., O recepcji romantyzmu w polskich szkołach w Galicji okresu autonomii
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
(1867–1914), Wrocław 2003.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Nikitorowicz J., Edukacja regionalna i międzykulturowa, Warszawa 2009.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Nikitorowicz J., Edukacja międzykulturowa wobec dylematów kształtowania tożsamości
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
w społeczeństwach wielokulturowych, [w:] Pedagogika i edukacja wobec nowych
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
wspólnot i różnic w jednoczącej się Europie, red. E. Malewska, B. Śliwierski, Kraków
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
, s. 261–282.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Nowy regionalizm w badaniach literackich. Badawczy rekonesans i zarys perspektyw, red.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
M. Mikołajczak, E. Rybicka, Kraków 2012.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Omelaniuk A.J., Z regionalizmem w XXI wiek, Wrocław – Ciechanów 1998.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Pasterniak W., Przygotowanie do odbioru dzieła literackiego, Wrocław 1977.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Patkowski A., Regionalizm w nauczaniu i wychowaniu szkolnym, „Ziemia” 1925, nr 1,
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
s. 4–9.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Petrykowski P., Edukacja regionalna. Problemy podstawowe i otwarte, Toruń 2003.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Skotnicka G., Barwy przeszłości. O powieściach historycznych dla dzieci i młodzieży
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
–1989, Gdańsk 2008.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Skotnicka G., Znaczenie baśni regionalnych na przykładzie tekstów o morzu i wybrzeżu,
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
[w:] Baśń i dziecko, wyb. i oprac. H. Skrobiszewska, Warszawa 1978, s. 90–109.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Stęczyński B.Z., Śląsk: podróż malownicza w 21 pieśniach, Wrocław 1949.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Suchodolski B., Dzieje kultury polskiej, Warszawa 1980.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Tomasik W., Okolice socrealizmu. Prawie tuzin szkiców, Bydgoszcz 2009.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Witkiewicz S., Na przełęczy. Wrażenia i obrazy z Tatr, Lwów 1906.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Modele poznawania dzieła literackiego w szkole, red. W. Pasterniak, Zielona Góra 1978.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Morawska I., Rola literatury w edukacji patriotycznej uczniów szkoły podstawowej (1944–1989),
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Lublin 2005.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2025 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Didacticam Litterarum Polonarum et Linguae Polonae Pertinentia
